---

Przy uprawie indoor należy zapewnić roślinom wystarczającą ilość światła. Odpowiednio wysokie nat. swiatła jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju roślin.

Konopie są roslinami swiatłolubnymi, najlepiej rozwijającymi się przy nat. swiatła ok. 50.000 lux.
Poza natężeniem ważna jest barwa swiatła. Najbardziej aktywne w fotosyntezie jest swiatło niebieskofioletowe i czerwone , najmniej zas swiatło zielone (tzw. widmo czynne fotosyntezy - długosci fali ~400do450 nm i ~650-670 nm). Idealna lamp do roslin emitowała by tylko te zakresy fal - tylko nikt jej jeszcze nie zbudował.
(Wzasadzie należało by się posługiwać zamiast lumenami "jednostką" PAR - "Photosynthetically Active Radiation ". Lumen (a zatem i jed pochodna lux - lm/m2) jest jednostką opartą na wrażliwosci ludzkiego wzroku na swiatło.)

Lampy żarowe

Absolutnie nie nadają się do uprawy . Zwykłe żarówki ( na napięcie 220V) dają 10-12,5 lm/w , halogenowe 10 - 15% więcej. Większą część energii elektrycznej przetwarzają w ciepło. Aby osiągnąć minimalne konieczne nat. światła 20.000 lux w pomieszczeniu o powierzchni 0,25 m² należało by umieścić 4 żarówki 100W!!. Przy nat światła ok 35.000 (zalecane minimum) 7x100W. (piekarnik :) )

Wyładowcze źródła swiatła.

Czyli: swietlówki, lampy sodowe nisko i wysokoprężne, lampy rtęciowe i metalohalogenkowe. Wszystkie poza lampami sodowymi niskoprężnymi emitują swiatło o charakterze mniej lub bardziej ciągłym.

Zalety i wady różnych typów wyładowczych źródeł swiatła:

Rodzaj	Zalety	Wady	Uwagi
Świetlówki	Dosyć wysoka wydajnosć, niska cena, wydzielają stosunkowo mało ciepła.	Duże wymiary (klasyczne rury),	Zalecane do: niewielkich upraw, klonowania , początkowej fazy wzrostu weg. I wszędzie tam gdzie z uwagi na niedostateczną wysokosć nie można stosować HPS.
Lampy LPS -niskoprężne sodówki	Bardzo wysoka wydajnosć.	Monochromatyczne żółte swiatło. Lamoy LPS nie są stosowane do uprawy roslin.	Dla hodowców eksperymentatorów. :) Nie zalecane,
Lampy HPS -wysokoprężne sodówki	Wysoka wydajnosć. Skład widmowy swiatła pobudzający kwitnienie.	Niedobór swiatła niebieskiego .	: ) Najbardziej ekonomiczne źródło wiatła dla plantacji. Nie zalecana przy ukorzenianiu klonów.
Lampy rtęciwe	Niska cena	Kiepska wydajnosć.	Nie warto stosować.
Lampy rtęciwo-żarowe	Niska cena	Beznadziejna wydajnosć nieco tylko wyższa do żarowych lamp halogenowych.	Odradzamy.
Lampy MH -metalohal-ogenkowe	Wysoka wydajnosc. Światło o barwie zbliżonej do naturalnego.	Niższa wydajnosć o d lamp HPS. W przypadku lamp bez bańki ochronnej- koniecznosc stosowania opraw z filtrem UV.	Zalecane do: Do wzrostu weg. I w mieszanych układach oswietleniowych - MH +HPS.

Częsć szczegółowa :

Świetlówki.

Popularne w latach 70 i 80, obecnie są rzadko stosowane. Wykorzystywane najczęściej przy klonowaniu i wczesnej fazie wzrostu.
Jeżeli zakładacie małą zamkniętą plantację, to będą prawdopodobnie najlepszym wyborem. Stosowane są również w przypadkach gdy niedostateczna wysokosć lub nieodpowiedni kształt pomieszczenia do uprawy, uniemożliwia zastosowanie lamp HPS i MH.

Z klasycznych swietlówek najlepsze są rury dające światło zimne białe "cool white"(72-75lm/W) ,inne rodzaje świetlówek dają mniej światła. Od niedawna (3-4 lata?) można dostać wysoko wydajne swietlówki nowej generacji z trójpasmowymi luminoforami. Mają wyższą sprawnosć (~80-95lm/W) i do 30% dłuższą żywotnosć, przy czym emitowany strumień swietlny przy końcu exploatacji zminiejsza się do 90% wart. wyjsciowej. (Stare sw. pod koniec expl. dawały nawet o 30% mniej swiatła.)

Tabela. Porównanie swietlówek 36-40W "Sylvania" ( długosć 1,2 m. Analogiczne rury innych producentówsą bardzo podobne - wszystkie mają prawie identyczną wydajnosć)

Moc[W], typ etc.	lum	barwa swiatła	Uwagi
T8-Luxline plus new Generation F36W/827	3.350 lm	Homelight deluxe 2.700K?	T8-Luxline plus new Generation długosc 1200mm, srednica 26 mm. trójpasmowe luminofory.
T8-Luxline plus new Generation F36W/830	3.350 lm	Warmwhite deluxe 3.000K?
T8-Luxline plus new Generation F36W/840	3.350 lm	White deluxe 4.000K?	Zalecana
T8-Luxline plus new Generation F36W/860	3.250 lm	Daylight deluxe 6.000K?
T8-Standard F36W/125-ST	2.600 lm	Universal white	T8-Standard długosc 1200mm, srednica 26 mm
T8-Standard F36W/129-ST	2.850 lm	Warm white
T8-Standard F36W/133-ST	2.850 lm	Cool white 4.200K?	Zalecana
T8-Standard F36W/154-ST	2.500 lm	Daylight
RS-T12 F40W/UW-RS/125	2500 lm	Universal white	klasyczne długosć 1200mm srednica 38 mm
RS-T12 F40W/WW-RS/129	2800 lm	Warm white
RS-T12 F40W/CW-RS/133	3.000 lm	Cool white	Zalecana
			UWAGA!. Nie jestemy na 100% pewni czy podawane przez nas temp. widm sa dobre..

 

UWAGA.Nie warto stosować specjalnych sw. do do świetlania roślin, dają one niewiadomo czemu wyjądkowo mało lum z wata. Mają co prawda nieco poprawioną emisja swiatła w zakresie czerwieni i niebieskiego ale nie jest to wstanie zrekompensowac ich beznadziejnej wydajnosci. --> Gro -Lux pr. Sylvania 38W -1000lm, Osram Fluora 1500lm.

Ciekawą ofertą są dostępne od kilku lat sw. kompaktowe (economy z nie obudowanymi rurami). Są one dobrym rodzajem oświetlenia w przypadku małych zamkniętych plantacji.
Zaletą kompaktówek jest wbudowany układ zapłonowy. Dzięki temu można je wkręcić w oprawki po 2zł sztuka. Stosując zwykłe tradycyjne sw. trzeba się liczyć z wydatkiem na oprawę z układem zapłonowym.

Dostępne są także różne typy sw. kompaktowych bez wbudowanego statecznika, przystosowane do pracy z standardowymi, lub elektonicznymi statecznikami. Świetlówki tego typu maja bardzo zróżnicowne wymiary i moc. (niektóre maja wbudowany zapłonnik, inne nie. Kupując takie swietlówki należy koniecznie zwrócić na to uwagę)

Tabela. Kilka wybranych swietlówek kompaktowych bez wbudowanego ststecznika, przystosowane do standardowych (nie elektronicznych) układów zasilania (pr "Sylvania").

Typ	lm	Uwagi
Lynx-S CF-S 11W/840 cool white deluxe	900	wymiary :233x193x28 mm
Lynx-L CF-L 36W/840 cool white deluxe	2.900	: 415x38 mm
Lynx-D CF-D 26W/840 cool white deluxe	1.800	: 170x127x28 mm

Świetlówki o wyższej mocy mają większą wydajność, dlatego też najlepiej jest stosować te o największej dostępnej mocy.
W przypadku sw. kompaktowych najmocniejsze powszechnie dostępne 20-23W. ( "Philips economy 20W; Ikea 20W; Osram dulux el 23W, Sylvania Mini Lynx T 23W ) Zupełnie dobrze sprawują się 11-17W, unikajcie jednak sw. o niższej mocy.
Koszt jednej świetlówki w zależnosci od mocy i producenta waha się od 15 do 45 zł. Poza produktami znanych "renomowanych" firm można często po okazyjnych cenach coś kupić .( promocje;) to to co wszyscy lubimy najbardziej.W hipermarketach Gean dostępne były swietlówki kompaktowe 20W w opakowaniach po 3 sztuki za 29,95zł :-) )

Przy zastosowaniu klasycznych rur należy liczyć się z ich znaczną długością (18-20W-->0,59m; 36-40W-->1,2m; 60W-->1,6m!!). Zalecamy rury 18-20W i 36-40W mające jeszcze możliwą do zaakceptowaniadługość.
Obecnie na rynku można spotkać całą masę różnorodnych lamp fluorescencyjnych, należy jednak zwracać uwagę na ich parametry. Przykładowo dostępne są sw. o mocy 60W i długości "zaledwie" ok 30 cm, jednakże te które widzieliśmy miały wydajność rzędu 38-40 lum z wata. (60W i tylko2400lum!! podczas gdy 3x20W kompakty Ikea dają 3600lum).

Stateczniki.
Układ stabilizujący do świetlówek jest wyjątkowo prosty , dlatego też nie widzimy powodu aby kupować gotowe oprawy, tym bardziej, że są cholernie drogie. Wszystkie potrzebne elementy (cewka, zapłonnik i kondensator ) są tanio dostępne w sklepach z artykułami elektrycznymi. (przynajmniej u nas, bebechy do 40W za 17 - 20 zł)

>Schemat układu zapłonowego do świetlówki.

Lampy wyładowcze
HID. High Intensity Discharge lamps

LPS.Niskoprężne lampy sodowe

Najwydajniejsze znane źródło swiatła (nawet do 200lm/W!!). Lampy te mają charakterystyczną żółtą barwę emitowanego swiatła. Emitują praktycznie zupełnie monochromatyczne swiatło (dublet sodowy 589 i 586 nm).

Tabela. Wydajnosć wybranych lamp sodowych niskoprężnych produkcji firmy "OSRAM".

moc, typ	lm	uwagi.
27W, SOX-E 26	3500 lm	Nie używane do uprawy roslin.??
35W, SOX-E 36	5750 lm
65W, SOX-E 66	10.700 lm
90W, SOX-E 91	17.000 lm
127W, SOX-E 131	25.000 lm

Stosowane są do oswietlania miejsc gdzie nie jest istotne prawidłowe oddawanie barw.
Z tego co wiemy nie używa się ich do uprawy roslin.

Prawdopodobnie można by je użyć w połączeniu z lampą MH uzupełniającą skład widmowy swiatła. np. 127W niskop.sod. + 75W MH na 0,7 m² ???. Ciekawym pomysłem wydaje się być system oswietleniowy do małych szafek złożony z, lampy niskoprężnej o małej mocy i paru swietlówek kompaktowych. (np. 35W LPS + 4 kompakty 20W, łącznie ok. 10.550 lm z przy mocy ok. 115 W. na 0,25m². )

Bez uzupełnienia widma najprawdopodobniej nie warto ich stosować. ?? Nigdzie nie ma szczegółowych informacji na temat wykorzystywania tego typu lamp w uprawie. Znaleźlismy jedynie kilka pytań bez konkretnej odpowiedzi w archiwum jednej z list dyskusyjnych. Sądzimy, że lepiej jest zaopatrzyć się w HPS, niż experymentować.

HPS.High pressure sodium

Wysokoprężne sodówki są jednym z najwydajniejszych znanych źródeł światła ( 90 -150lm z wata). Nic lepszego do do uprawy od nich jeszcze nie wynaleziono, polecamy wszystkim. Dają pomarańczowo czerwone światło.

Na rynku dostępne są lampy o mocach z przedziału 70-1000W.

Tabela. Wydajnosć lamp HPS

Moc lampy [ W ]	lum	na x m2	uwagi
50	3400-3500	0,07-0,77	Nie warte zakupu?.
70	5600-6000	0,12-0,13	Jak wyżej
100	8000-95000 (10.000)	0,18-0,22	może być
150	14.000-17.000	0,27-0,38 (0,4)	Pierwsza, którą opłaca się kupić.
250	22500-32000	0,5-0,65
400	45.000-55.000	1-1,2
600	80.000 - 90.000	1,74 -2
1000	130.000	2,9

Wyższe wydajnosci dotyczą lamp HPS nowej generacji - lamp o podwyższonej skutecznosci.

Jak widać, im wyższa jest moc lampy, tym większą ma ona wydajność. Dlatego też lepiej jest zastosować jedną lampę o dużej mocy niż układ złożony z kilku mniejszych.
Koniecznie trzeba zorientować się, jaką wydajność ma oferowana wam lampa, warte zakupu są jedynie te nazywane lampami o podwyższonej skuteczności. (np. zwykła 150 W firmy "Natrium" daje 14500 lm a ta o podwyższonej spr. 17000 lm.)
W hurtowniach najczęściej dostępne są lampy produkcji firm "Osram" i "Philips" czasem spotyka się jeszcze "Natrium" lub "egzotykę" w rodzaju lamp "Sylvania". Niezależnie od producenta wydajnosć lamp jest praktycznie identyczna.

Tabela. Porównanie parametrów lamp HPS o podwyższonej sprawnosci produkcji firm : Natrum, Philips i Sylvania. (na podstawie danych katalogowych producentów)

	"Natrium" WLS EXTRA	"Philips" SON-T PLUS PIA	"Sylvania" SHP SUPER
100 W	10.000 lm	10.500 lm	10.000 lm
150 W	17.000 lm	16.500 lm	17.000 lm
250 W	32.000 lm	32.000 lm	32.000 lm
400 W	55.000 lm	55.000 lm	55.000 lm
600 W	-	90.000 lm	85.000 lm

Poza typowymi wysokoprężnymi lampami sodowymi spotkać można także sodówki przeznaczone do współpracy z układami stabilizującymi lamp rtęciowych. Są to lampy wypełnione tzw. mieszaniną Penninga. Przy wymianie rt. na taką lampę obowiązują nast zasady (na podstawie inf. ze strony firmowej Natrium)

• lampa sodowa o mocy 110W zastępuje rtęciówkę o mocy 125W
• lampa sodowa o mocy 210W zastępuje rtęciówkę o mocy 250W
• lampa sodowa o mocy 330W zastępuje rtęciówkę o mocy 400W

Lampy tego rodzaju mają znacznie niższą wydajnosć od typowych sodówek. Nie warto ich stosować chyba, że macie gotową oprawę od lamy rtęciowej.
Tak samo jak w przypadku zwykłych HPS, wydajnosć lamp różnych producentów jest na tym samym poziomie.

Tabela. Wydajnosć lamp sodowych z mieszaniną Penninga, produkcji firm Natrium i Sylvania.

	"Natrium"	"Sylvania" SXH
110 W	8.000 lm	8.000 lm
210 W	18.000 lm	18.000 lm
330 W	32.000 lm	(moc-350W) 34.500 lm

Pomarańczowo - czerwone swiatło emitowane przez wysokoprężne lampy sodowe w zupełnosci wystarcza dla prawidłowego rozwoju roslin i nie jest konieczne uzupełnianie go przy pomocy innych źródeł swiatła.

PS.
Ostatnio znaleźlismy niezłe info o wykorzystaniu lamp HPS o niewielkiej mocy (50, 70W) przy zastosowaniu technikij ScrOG.
Poniżej zamieszczamy tabelę z parametrami takich lamp. Jak widać maja one raczej niska wydajnosć (66-83lm/W).

Tabela. Lampy hps o mocy 50 i 70W pr. Sylvania--> nie wymagają zewnętrznego zapłonnika (układ jak do lampy rtęciowej)

Typ	lm	Uwagi
SHP 50W/CO/I/E27	3300	?.66lm/W
SHP 70W/CO/I/E27	5800	?.83lm/W

Lampy rtęciowe. mercury vapor lamps

Wysokoprężne dają 40-65lm z wata, niskociśnieniowe 30-40. Lampy rt. bez powłoki luminoforowej dają swiatło nieciągłe (404,7; 435,8; 546,1; 577; 579 nm - swiatło robi wrażenie lekko zielonkawego), te z powłoką lum. mają bardziej ciągłe widmo emitowanego swiatła.
Spotkać można także lampy rtęciowo-żarowe -? nigdy nie widziałem - pracują bez układu stabilizującego. W Polsce produkowane są lampy rtęciowo-żarowe o mocach: 160W -2750lm, 250W-5000lm i 450W - 10500lm. ( 17-24 lm/wat)

Ps. Firma "Sylvania" produkuje reflektorowe lampy rtęciowo-żarowe o mocy 160W. przeznaczone do dosdwietlania roslin.( HSB-R Gro -Lux Reflektor, 3000 lm - idealne dla ludzi lubiących płacić gigantyczne rachunki z prąd )

MH.metal halide

Ulepszoną odmianą lamp rtęciowych są lampy Metalo-halogenkowe (MH metal halide - wypełnione parami rtęci z dodatkiem jodków metali; Na, Ti, In, Dy, Ho. Tm ). Produkowane w wielu rozmiarach, mocach, wersjach trzonkowych i z standardowymi wkręcanymi końcówkami E-27 i E-40. Lampy te mają wysoką wydajnosć (90-100lm/wat) i dają swiatło o barwie zbliżonej do naturalnego.

Tabela. Wydajnopsc lamp MH firmy Natrium - Przystosowane do stateczników lamp sodowych.

Moc lampy [ W ]	lum	~na x m2	uwagi
250 nw	20.000	0,44	nw - barwa neutralna biała
400 nw	42.000	0,93
400 dw	32.000	0,71	dw- dzienna biała

Tabela. Lampy MH firmy Sylvania. Typ - HSI-SX/TSX Britelux , lampy współpracujące z układami zasilania do HPS.

Moc [W], typ	lum	~na x m2	uwagi
SX 250W/CO	20.500	0,45	powlekana
SX 250W/CL	20.500	0,45	przezroczysta
TSX 250W	21.000	0,46	przezroczysta
SX 400W/CO	40.000	0,88	powlekana
SX 400W/CL	40.000	0,88	przezroczysta
TSX 400W	36.000	0,8	przezroczysta

Tabela. Lampy MH firmy Sylvania. Typ HSI-MP. -przeznaczone do opraw bez szyby ochronnej (filtru UV) Skróty -CO i CL oznaczają to samo co w poprzedniej tabeli.

Moc [W], typ	lum	~na x m2	uwagi
100W/CL U-E27	8.500 lm	0,19	do pracy ze statecznikiem HPS
100W/CO U-E27	8.100 lm	0,18	--
150W/CL U-E27	13.000 lm	0,28	--
150W/CO U-E27	12.500 lm	0,27	--
400W/C/BU	38.000 lm	0,84	Statecznik - Constant Wattage. (CWA)

Uwaga.

• Niektóre typy lamp MH wymagają stosowania filtrów UV. Bez nich mogą powodować uszkodzenia roslin, oparzenia skóry i oczu.
• Nie wszystkie dostępne lampy MH a przystosowane do pracy z statecznikami od HPS, wymagają? także zupełnie innych zaplonników.

MH z uwagi na skład widmowy światła (dużo składowej niebieskiej, barwa swiatła zbliżona do dziennego) nadają się dobrze do wegetatywnej fazy wzrostu. Według naszej opinii nie mają one żadnych istotnych zalet w porównaniu do lamp sodowych, są natomiast mniej wydajne.
Niektórzy hodowcy stosują MH podczas wzrostu weg. , a podczas kwitnienia i dojrzewania HPS. Czasem także stosuje się mieszane układy oświetleniowe. (np. 2 HPS + jedna MH uzupełniająca brakującą niebieską częsć widma)

Lampy MH o niewielkiej mocy są stosowane do oswietlania akwariów. Dostępne o mocach 70, 150, 250W. Gotowe systemy oswietleniowe z tymi lampami są jednakże horrendalnie drogie. (należy potraktować to jako ciekawostkę, system 2x70W za ~1400zł, 2x250 za ~3200 zł , :-) )

MH są sensowną alternatywą dla HPS, natomiast lampy rtęciowe niskociśnieniowe są najgorszym z możliwych wyborów. Nie tylko dają mniej światła od zwykłych tandetnych świetlówek, ale mają także gorszy od nich skład widmowy emitowanego światła. To samo odnosi się do lamp, rtęciwych wysokocisnieniowych i rtęcoowo-żarowych.

Son Agro firmy Philips

Specjalne lampy HPS do uprawy roslin. Dostępne o mocy 430W. Mają poprawioną emisję swiatła w zakresie promieniowanioa niebieskiego. Lampę o mocy 430 W można wkręcić w standardową oprawę do 400 W HPS. Układ stabilizujący powinien sobie poradzić z nieco wyższą moca lampy.
Według znalezionych w necie sprawozdań hodowców lampy tego rodzaju dają doskonałe wyniki. Dzięki uzupełnieniu niedoboru sw. niebieskiego rosliny rosną szybciej a także mają nieco krótsze internody. Identyczny efekt uzyskuje się stosując mieszane układy oswietleniowe złożone z lamp HPS + MH, ale w tym przypadku sprawę załatwia jedna lampa.
Poza lampami SonArgo Philipsa, dostepne (niekoniecznie w Polsce...) są także lampy HPS innych producentów o zwiększonej emisji promieniowanie niebieskiego np. (Lumenarc Super Agro LU160/270/430 : EYE Hortilux LU430S/HTL/EN . -->bardziej szczegółowe info dostępne na stronie : http://www.sunlightsupply.com/)

Zarówno lampy sodowe jak i MH (wszystkie lampy wyładowcze) wymagają specjalnych opraw z układem zapłonowym.
HPS-y wymagają do pracy układu ze statecznikiem i zapłonnikiem impulsowym (nie dotyczy to lamp o mocy 50 i 70W mających wbudowany wewnętrzny zapłonnik bimetaliczny i lamp HPS z mieszanina Penninga).
Większosć lamp MH z którymi się spotkalismy wymaga do pracy statecznika i specjalnego zapłonnika generującego impuls wysokiego napięcia. Wedłóg danych z netu istnieją także lampy MH wymagające jedynie statecznika, jednakże nie udało się nam ich jak narazie znaleźć w żadnej hurtowni (??).
W większosci sieciowych sklepików znajdziecie także tak zwane Conversion Lamps. Występują one w dwu wersjach MH-zastępująca HPS i na odwrót.. Takich "wynalazków" raczej nie uda się Wam nigdzie w Polsce znaleźć.

Same lampy wyładowcze są dosyć tanie (zależnie od mocy i producenta 50 -100 zł), ale aby można było je uruchomić trzeba mieć oprawę, która jest kilkukrotnie droższa od samej lampy.

Można zaopatrzyć się w odpowiednie elementy elektryczne i samodzielnie zbudować układ zapłonowo - stabilizujący, pozwoli to zaoszczędzić masę pieniędzy.

Budowa układu do HPS jest banalnie prosta. W jego skład wchodzą :

• cewka dobrana odpowiednio do mocy lampy ( cewki opisane są mniejwięcej tak; BS- 150/230 gdzie ; 150 - moc lampy , 230 napięcie zasilania - do lamp o innej mocy analogicznie . Na cewce nalepiony jest schemat układu stabilizującego, dzięki czemu będziecie wiedzieli jak to do kupy złożyć)
• UZLS - 1 . Uniwersalny starter lampy sodowej ( na tym urządzeniu także jest schemat jak je wpiąć)
• Odpowiednio dobrany kondensator. (Układ ruszy i bez niego - przynajmniej nasz działa :-) Kondensator służy do kompensacji mocy biernej - co kolwiek to znaczy --> Układ bez kondensatora ciągnie więcej mocy :( )

Otwierają sie w nowych oknach:

>Schemat układów zapłonowych do lamp HPS + projekty odbłyśników

>Fotografie i opisy gotowych układów oswietleniowych etc.

Odbłyśniki

Niezbędny dodatek do lamp. Muszą być tak wykonane aby jak najmniej światła się bezproduktywnie marnowało.
W przypadku stosowania świetlówek, najłatwiej jest je wykonać z grubej folii aluminiowej. Nie jest to najlepsze z możliwych rozwiązań ale z pewnością wystarczy.
Jeżeli nabyliście fabryczną oprawę do sodówki, to odbłyśnik jest komplecie, jeśli budujecie ją samodzielnie to będziecie musieli również go zrobić. Materiał na odbłyśnik musi wytrzymać dosyć wysoką temp pracy lampy. Najłatwiej będzie wykonać całość z cienkiej blachy aluminiowej, której zaletąjest wysoki współczynnik odbicia światła. Blacha stalowa pochłania dużą część światła.

Zamocowanie Świateł

Lampy sodowe i sw. mocuje się tak aby można było je przesuwać w miarę wzrostu roślin. Świetlówki powinny być zamocowane możliwie blisko szczytów, najlepiej ok 5-8 cm. W przypadku lamp sodowych ważne jest zastosowanie odpowiedniej bezpiecznej odległosci od roślin. W przeciwnym przypadku szczytowe partie roślin ulegną uszkodzeniu na skutek działania wysokiej temp lamy. Minimalna wysokość na jakiej może być zawieszona sodówka zależy od jej mocy.(od 20do 50 cm)
Jeszcze jedno, dużo korzystniej jest montować lampy HPS i MH poziomo niż pionowo.
(wszystkie profesjonalne oprawy które widzielismy miały tak mocowane lampy)

Urządzenia do przesuwania lamp.
Stosowane w większych uprawach. Dzięki bardziej równomiernemu rozłożeniu swiatła uzuskuje się większe plony. Są dosyć drogie i raczej trudno dostępne.

Natężenie światła.

Aby zioło wyrosło musicie zapewnić mu odpowiednią ilość światła.
Absolutne minimum to 18.000 - 20.000lx (1 lx = 1 lm na1 m²) jednak przy tak niskim nat. światła nie należy się spodziewać zbyt wysokich plonów.
Zalecamy min. 35.000 - 45.000 lx . Im więcej tym lepiej, max. do 50.000 lx
(Niektórzy hodowcy stosują znacznie większe nat sw. Np. na liscie dysk. na owergrow znaleźlimy fotki uprawy o powierzchni ok. 0,25 m2 oswietlonej przy pomocy 2 lamp HPS 150W ~128.000-130.000 lx !!! )

W przybliżeniu oznacza to, że :

• korzystając ze świetlówek na 1 m ² potrzeba lamp o łącznej mocy ~600 - 750 wat. ( praktycznie nie stosuje się więcej niż 500-550W. )
• w wypadku wysokoprężnych lamp sodowych na 1m² ~350 - 400 wat.
• Metalo halogenkowe na 1 m² ~400 - 450 wat.

Jak łatwo zauważyć lampy sodowe są najbardziej ekonomicznym źródłem światła. Jednakże przy małych zamkniętych plantacjach (0,15-0,40 m²) przy dodatkowo ograniczonej wysokości (np.0,4-0,8 m) nie ma możliwości zastowania lamp sodowych, w takim przypadku rozsądnym wyborem wydają się być sw. kompaktowe.
Lampy sodowe można z powodzeniem stosować w zamkniętych pomieszczeniach o powierzchni 0,3-0,7 m² przy wysokości min. 1,2-1,6 m. W przypadku niższych pomieszczeń, łatwo o uszkodzenie szczytowych partii roślin nadmiernie przybliżonych do gorącej lampy.

Różnice pomiędzy Ziołami uprawianymi pod różnymi typami oswietlenia.

Świetlówki.
Zioła uprawiane pod świetlówkami (cool white) są zadowalającej jakości , dojrzewają podobnie jak te pod lampami MH. Uzyskiwane plony są jednak nieco mniejsze, co wynika głównie ze stosowania niższego nat. światła. ( Pewien wpływ mają także różnice w składzie widmowym )

HPS.
Krzewy rosnące pod lamp.sod. dają większe plony zarówno od tych z pod sw jak i z pod MH. Czerwono pomarańczowe światło emitowane przez sodówki jest idealne przy kwitnieniu ziółek. Rosliny które rosną pod HPS wytwarzają większe kwiatostany - mają korzystniejszy stosunek masy kwiatostanów do reszty krzaka .

MH.
Rosliny uprawiane pod MH mają znacznie krótsze internody od tych z pod HPS i są nieco szybciej gotowe do zbioru. Uzyskiwane plony są mniejsze - dlatego też raczej nie warto stosować MH, wyższy plon ziela oraz większa wydajnosć lamp sodowych równoważą z nawiązką ich drobne wady.

Układy łączone i Son Argo.
Najlepsze efekty daje uprawa pod mieszanymi układani oswietleniowymi HID+MH (lub Son Agro). Układ taki łączy zalety HPS takie jak wyższy plon i lepsza wydajnosć lum/wat, z zaletami MH - szybszy wzrost i krótkie internody.

Zastosowanie źródeł swiatła o różnej temperaturze widmowej swiatła.

Temperatura widmowa swiatła.
CCT (Correlated Color Temperature)

Okreslana w stopniach kelwina, źródła 2.700K okreslane są jako ciepłe białe, 4.000K jako neutralne, 4.200K i więcej jakop zimne białe.
"Ciepłe " źródła swiatła (2.700-3.000K) mają wysoką emisje promieniowania w zakresie czerwieni, a "zimne " (4.200-7.000K) w zakresie promieniowania niebieskiego.

Spektralna dystrybucja energi, wykorzystanie emitowanego swiatła do fotosyntezy.
PAR (Photosynthetically Active Radiation)

Światło emitowane przez lampy wyładowcze jest w różnym stopniu wykorzystywane przez rosliny do fotosyntezy. Najsilniej absorbowane jest promieniwanie z zakresu 400-450 i 645-670 nm. Światło o długosci fali z zakresu 480-550 nm jest praktycznie bezużyteczne.

Widma różnych źródeł swiatła. Wszystkie ilustracje mają charakter poglądowy, na widma emisyjne wybranych źródeł nałożono absorpcyjne widmo fotosyntezy.

MH 3.000K	MH 4.000K
Świetlówka Cool white	HPS.

Jak łatwo zauważyć , trudno jest porównać efektywnosć tego samego natężena swiatła wyrażonego w lx (lm/m²), pod lampami MH, HPS oraz różnymi typami swietlówek.
Wynika to z tego, że lumen jest jednostką opartą o wrażliwosć ludzkiego wzroku na swiatło. Człowiek najlepiej postrzega promieniowanie elektromagnetyczne o długosci fali około ~600nm (nie pamiętam dokładnie), wynika z tego że , ta sama ilosć energi w zakresie promieniowanie niebieskiego zostaje odebrana przez wzrok jako mniejsze nat. swiatła niż w przypadku promieni pomarańczowych. Jednostka lm uwzględnia tę naturalną własciwosć ludzkiego wzroku, okreslając wydajnosć źródła swiatła poprzez porównanie wywoływanego wrażenia swietlnego ze wzorcem.
Przy porównywaniu efektywnosci lamp należałoby posługiwać się nie lumenami, ale stopniem wykorzystania emitowanego swiatła do fotosyntezy. (PAR- Photosynthetically Active Radiation).
Dla uproszczenia w niniejszym faq posługiwalismy się jednostką lm i lx.

Na podstawie inf. znalezionych w necie, zbilżone do siebie efekty (PAR) daje:

600-650 W/m² swietlówek coolwhite (4200K)

400-450 W/m² MH (??? K)

???? HPS (2700K)???

Różni się to odrobinę od zamieszczonych wczesniej w niniejszym faq informacji. (Nie jestesmy wstanie zweryfikować dostępnych danych.)

Poniżej dodatkowo zamieszczamy małe info zaczerpnięta z overgrow.com. (nieco zmienione )

Zastosowanie różnych źródeł swiatła.

5.000 - 7.000 Kelvin: Silne niebieskie swiatło.( Niektóre lampy MH , lampy fluorescencyjne do akwariów tropikalnych, niektóre swietlówki kompaktowe---> np. kompakty firmy Philips są produkowane w wersjach 2.700 oraz 6.000K)
Wywołuje silne krzewienie. Idealne do fazy szybkiego wzrostu roslin. Wspomaga wzrost w układach łączonych z lampami HPS i MH- 3.000K .

4.200 Kelvin: Cool White. (swietlówki coolwhite, lampy MH )
Używane jako uzupełnienie niedoboru swiatła niebieskiego źródeł o temp. wid. 3.000 K. Dobre do wegetatywnej fazy wzrostu.

4.000 Kelvin: Neutral Metal Halide
Idealne pojedyńcze źródło swiatła, rosliny rosną gęste i silnie rozgałęzione.

3.700 Kelvin: Softer Metal Halide (coated)
Używane jako główne źródło swiatła. Szybszy wzrost niz po lampami 4.000 K.

3.200 Kelvin: Warm Metal Halide
Dobre swiatło dla całego okresu wzrostu.

2.050 - 2.700 Kelvin: HPS.
HPS. dużo swiatła czerwonego. Idealne do kwitnienia.
(Większosć swietlówek kompaktowych Philips i Osram ma temp. wid. 2.700)

Ps. Najlepszy wstpółczynnik PAR mają lampy MH o temp. widmowej z zakresu 4200-3200K

---

Projekty naświetlarkek.
Przykładowe projekty.

Apropo pytań kilka uwag na wstępie.

• Zalecane powierzchnie . ~ 0,25; 0,35; 0,7 m²przyjęte zostały po uwzględnieniu srednich wydajnosci lamp sodowych o mocach, 100; 150 i 250W.
• Świetlówki - pomiędzy rurami klasycznych swietlówek należy stosować odstępy conajmniej na 1,5 srednicy rury, dlatego też częsć rur z koniecznosci umieszcza się na sciankach pomieszczenia.

1.(rysunki + opis. )
Szafka o rozmiarach 0,4 m sz. 0,6 m dł. 0,8 wys. Czyli 0,24 m² powierzchni.
Zakładamy nat światła ok 35.000 lx. Potrzeba sw. dających ok 8400 lum.
Zastosowane zostaną sw. kompaktowe o łącznej mocy ok. 140 wat.
Najtańsze dostępne to 20W ikea, każda daje 1200 lum, potrzebujemy 7 sztuk.
Drogie ale dużo lepsze są sw. osram o mocy 23W, każda 1500 lum, potrzebujemy 6 sztuk.
Koszt syst. oswietleniowego -ikea20W; 140zł, - Osram23W; 192zł.
Opcjonalnie - Można także zakupić swietlówki kompaktowe 26W Osram Dulux D 26W/21-840, bez wbudowanego statecznika, 1800 lm. każda- potrzebujemy od 4 do 5 sztuk. (nie wiadomo czy jest to oplacalne ? brak danych)
Kształt luminostatu, uniemożliwia zastosowanie klasycznych długich świetlówek.

2.
Szafka o identycznej powierzchni co poprzednia 0,4x0,6, wys. 1,2m.
Z uwagi na dostateczną wysokosć zastosowana zostanie lampa sodowa o mocy 100W - dająca 9500lm. Osiągane natężenie swiatła ok. 40.000lx. Koszt systemu oswietleniowego (przy samodzelnym wykonaniu oprawy) 200-250 zł.
Sposób montażu wentylatora i przesuwania lampy identyczny jak w poprzedniej.

3.
Wolna przestrzeń wygospodarowana w dużej szafie na ubrania (oddzielona płytami ze sklejki) wys. 0,45 m szer.0,3m i dł.1,25 m. Powierzchnia ~0,37 m².
Z. nat sw. co najmniej 35.000 lx.--->lampy dające łącznie 13.000 lm.
Zastosowane zostaną zwykłe długie sw. mocy 40W. każda 2400 lum. (cool white - 2800 -3000 lm, nowe trójpasmówki nawet 3350 lm z 36 W)
Potrzeba ok 5 sztuk. łączna moc ok. 200W.
Koszt. Świetlówki o mocy 36-40W kosztują ok 7-8 zł (cool white 4,5-5 zł), układ zapłonowy przy samodzielnym mont. ok. 20 zł na sztukę. Razem ~ 140zł.
Ps. Z uwagi na niedostateczną wysokosć plantacja jest bardzo mało produktywna - dużo lepiej sprawowała by się przy wys. ok. 0,7-0,8 m

4.
Szafa o wymiarach 0,7x0,5 1,6 wys. Powierzchnia 0,35m². :-)
Zastosowana zostanie lampa HPS o mocy 150W - 17000 lm. Osiągane nat swiatła>. 45.000 lx. Koszt syst. oswietleniowego (samodział) 220 -250 zł.

5.
Pomieszczenie o rozmiarach 0,7m sz. 0,9m dł. 2m wys. Powierzchnia 0,63 m².
Z uwagi na dużą powierzchnię i wysokość najlepiej zastosować lampę sodową. Zastosowana zostanie lampa o mocy 250W.
Koszt uk. oswietleniowego (samodzielny mont.) 220 -250 zł.

W pomieszczeniach o wys min. 2-2,2m można urządzać ogródki dwupoziomowe. Przykładowo, 0,5-0,6 m wys. przeznacza się na pomieszczenie do wzrostu weg. oswietlone świetlówkami. A drugi poziom oświetlony lampą sodową do kwitnienia i dojrzewania roślin. Dzięki temu można jednoczesnie uprawiać 2 pokolenia roślin.

6. Profesjonalna (niezrealizowane mażenia....)

Mały pokój "pawlacz - rupieciarnia" 2 dł. 1,5szer. 2,5 wys. Całkowita powierzchnia 3 m².
Pomieszczenie podzielone zostanie na 3 części, (proporcje 3:1:0,5) oddzielone od siebie nieprzejrzystymi przegrodami.

• 1,5x1 m. 1,5 m² .Oświetlenie - HPS 400W + 250W MH.
• Szafka 1,3 x 0,4m. - 0,48 m² . Oświetlenie- świetlówki o łącznej mocy ok. 288 W. np. 7 klsycznych 40W. Przeznaczona do ukorzeniania sadzonek i początkowej fazy wzrostu weg. Opcjonalnie 2 poziomowa szafka oświetlona św. kompaktowymi.
• Szafka 0,6 x 0,4.- 0,24 m². Oświetlenie- sw. Cool white o łącznej mocy ok. 144 W. Przeznaczona na tzw."mother room".

Łączna moc Świateł to ok. 1000 W. Do tych 1000 watów dojdzie jeszcze moc zamontowanych wentylatorów (np. 3 x 20-25 W), prawdopodobnie także będzie trzeba kupić w jonizator powietrza .
Wydzielenie osobnych pomieszczeń na, roślinę matkę, klonowanie oraz wzrost i dojrzewanie pozwala zintensyfikować uprawę. Dodatkową zaletą jest to, że wszystkie uprawiane rośliny mają identyczne geny (klony!) i w związku z tym są jednolite po względem; mocy, terminu dojrzewania i wysokości.

Plantacja taka ma także wiele wad.
Pierwszą jest jej zdecydowanie komercyjny charakter. Z takiej małej intensywnej uprawy można uzyskiwać co 50-70 dni ok 300 g. ziela (~1500 rocznie!!). Nie znam nikogo kto mógł by tyle samodzielnie wypalić.
Koszt założenia, lampa sodowa, świetlówki, wentylatory itp.(??? 1000 -2000 zł???)
Koszty użytkowania. Łączna moc wszystkich urządzeń to ok. 1 kW. Zakładając dla uproszczenia, że całość działa 12h. na dobę( "mother room"oraz weg. 24h.) miesięcznie plantacja zużyje 360 kWh energii elektrycznej. Cena 1 kWh. to 0,3 zł. Sam prąd 108 zł na miesiąc.

Problem z CO₂. Ponieważ plantacja jest dosyć duża trudno będzie ją zaopatrzyć w wystarczającą ilość CO₂ potrzebnego do fotosyntezy. Najprawdopodobniej nie da się obyć bez butli.

"Życzliwi ludzie ". Świat jest pełen "przemiłych życzliwych sąsiadów" wtykających nos w nie swoje sprawy, a nawet przy zastosowaniu jonizatora powietrza trudno jest się pozbyć zapachu tak dużej plantacji.

7....

Luknijce na http://www.overgrow.com/ w archiwum tamtejszej listy dyskusyjnej znajdziecie masę fotografi i opisów...

 

---

Nasze projekty zakładają stosowanie wysokiego nat światła jak na oświetlenie przy pomocy świetlówek. Według doświadczeń niektórych hodowców zupełnie dobre rezultaty osiąga się przy stosowaniu niższego nat. sw. Przykładowo: widzieliśmy szafkę o pow. 0,24m² ( pierwowzór naszego przykładu <-fot-> ) w której całkiem ładne ziółka rosły pod 4-rema sw.kom. 23W osram (6000 lum/0,24= 25.000 lx)

Zalecany stosowanie możliwie wysokiego nat. światła. Rośliny rosnące przy 15.000 -20.000 lx wyraźnie różnią się od tych z uprawo zalecanym przez nas nat.sw(35.000-45.000 lux). Mają znacznie (20-30%) dłuższe internody i wyraźnie mniejsze mało zwarte kwiatostany.
Osiągane nat. sw. liczymy zakładając, że całe sw. emitowane jest dostępne dla roślin (pomijamy straty na odbłyśnikach"oprawach")

 

---

Trwałość źródeł światła.

Zarówno sw. jak i lampy wyładowcze mają ograniczoną trwałość. Lampy sodowe jak i sw. należy wymieniać co 4 max 5 pokoleń ziela, ponieważ wraz raz ze zużywaniem się lamp zmniejsza się ilość emitowanego światła. Przykładowo; roczna świetlówka może emitować nawet 30% mniej światła od nowej.

Autor: Kac&Kuba